DHA: บทบาทต่อสมองและดวงตา กับผลการเสริมที่งานวิจัยพบ

DHA หรือ docosahexaenoic acid เป็นกรดไขมันที่พบมากในสมองและจอตา จึงมักถูกเชื่อมกับเรื่องความจำและสายตา แต่หน้าที่ในเนื้อเยื่อกับผลของการกินเสริมเป็นคนละคำถาม บทความนี้อธิบายทั้งหลักฐานที่พบผลดีในแบบทดสอบบางด้าน และงานที่ไม่พบผลต่อการดำเนินโรค

เรียบเรียงโดย YesSpecอัปเดต 5 พ.ย. 2569อ่านประมาณ 4 นาที

ประเด็นที่ควรรู้

DHA มีบทบาททางโครงสร้างในสมองและจอตา แต่ไม่ได้แปลว่ากินเพิ่มแล้วความจำหรือสายตาดีขึ้นทุกคน
MIDAS พบผลดีบางแบบทดสอบในผู้สูงอายุที่เข้าเกณฑ์เฉพาะ ไม่ได้ทดสอบการป้องกันสมองเสื่อมตลอดชีวิต
งาน DHA ในผู้ป่วยอัลไซเมอร์ไม่พบการชะลอการเสื่อมด้านความคิดและการทำงาน
ปริมาณ DHA เดี่ยวต้องแยกจาก EPA+DHA รวมและน้ำหนักน้ำมันปลา

DHA คืออะไรและร่างกายนำไปใช้อย่างไร

DHA เป็นโอเมก้า 3 สายยาวและเป็นส่วนหนึ่งของเยื่อหุ้มเซลล์ โดยมีสัดส่วนสูงในเนื้อเยื่อประสาทและจอตา แหล่งที่ให้ DHA ได้รวมถึงปลาและน้ำมันจากสาหร่ายบางชนิด ส่วนการเปลี่ยนจาก ALA ที่ได้จากอาหารพืชมีข้อจำกัด

ความเชื่อมโยงนี้ทำให้เกิดสมมติฐานว่าการเสริมอาจมีผลต่อการทำงานของสมอง แต่ต้องทดสอบแยกตามช่วงวัยและภาวะสุขภาพ การพบ DHA ในสมองมากไม่ได้บอกว่าทุกอาการหลงลืมเกิดจาก DHA ต่ำหรือจะตอบสนองต่ออาหารเสริม

อ้างอิง NIH ODS — Omega-3 Fatty Acids: physiology, intake and safety Quinn et al. 2010 — DHA supplementation in Alzheimer disease

MIDAS: ผลต่อแบบทดสอบความจำบางด้าน

MIDAS สุ่มผู้ใหญ่สุขภาพทั่วไป 485 คน อายุอย่างน้อย 55 ปี โดยมีคะแนนความจำต่ำตามเกณฑ์คัดเลือกของงาน ให้ DHA 900 มก. ต่อวันหรือยาหลอกนาน 24 สัปดาห์ ผลหลักคือแบบทดสอบการเรียนรู้การจับคู่ภาพและตำแหน่ง ไม่ใช่อัตราการเกิดโรคอัลไซเมอร์

กลุ่ม DHA ทำผิดในแบบทดสอบหลักน้อยลงเมื่อเทียบกับยาหลอก และพบผลในความจำเชิงคำบางส่วน แต่ไม่พบผลต่อ working memory หรือ executive function บางแบบทดสอบ จึงควรอธิบายว่าเป็นผลเฉพาะการวัด ไม่ขยายเป็นความจำทุกด้านดีขึ้นหรือสมองอายุน้อยลง

อ้างอิง Yurko-Mauro et al. 2010 — MIDAS: DHA and age-related cognitive decline

เมื่อศึกษาในผู้ป่วยอัลไซเมอร์ ผลไม่ได้เหมือนกัน

Quinn และคณะสุ่มผู้ป่วยอัลไซเมอร์ระดับน้อยถึงปานกลาง 402 คน ให้ DHA จากสาหร่าย 2 กรัมต่อวันหรือยาหลอกนาน 18 เดือน งานนี้ประเมินทั้งคะแนนความคิดและความรุนแรงของความบกพร่องในการดำเนินชีวิต

ไม่พบการชะลอความเสื่อมในผลหลักเมื่อเทียบกับยาหลอก ผลจากกลุ่มย่อยไม่ควรใช้แทนข้อสรุปหลักของการทดลอง และไม่ควรตีความว่า DHA เป็นการรักษาอัลไซเมอร์ การที่ MIDAS พบผลบางด้านไม่ได้ลบข้อจำกัดนี้ เพราะประชากรและผลลัพธ์ต่างกัน

อ้างอิง Quinn et al. 2010 — DHA supplementation in Alzheimer disease Yurko-Mauro et al. 2010 — MIDAS: DHA and age-related cognitive decline

DHA กับดวงตา: บทบาทที่จอตาและผลการทดลอง

AREDS2 ศึกษาผู้มีความเสี่ยงต่อจอประสาทตาเสื่อมระยะรุนแรง 4,203 คน โดยหนึ่งในการสุ่มคือ DHA 350 มก. ร่วมกับ EPA 650 มก. ต่อวัน ติดตามมัธยฐาน 5 ปี การเติมโอเมก้า 3 ไม่ได้ลดการเข้าสู่ระยะรุนแรงเพิ่มเติมอย่างชัดเจนในเงื่อนไขนั้น

นี่เป็นสูตรผสมและมีการใช้สูตร AREDS เป็นพื้นฐาน ไม่ใช่งาน DHA เดี่ยวหรือการทดลองในคนสายตาปกติ จึงไม่ควรใช้ทั้งผลดีของส่วนผสมอื่นใน AREDS หรือบทบาททางโครงสร้างของ DHA มาสรุปว่ากิน DHA แล้วแก้สายตาพร่าหรือตาแห้งได้

อ้างอิง AREDS2 Research Group 2013 — omega-3 addition and advanced AMD NIH ODS — Omega-3 Fatty Acids: physiology, intake and safety

ปริมาณ DHA ที่อ้างอิงกับขนาดของงานทดลอง

สำหรับผู้ใหญ่ทั่วไป Thai DRI ให้ข้อแนะนำ EPA+DHA รวมกัน ส่วนในหญิงตั้งครรภ์และให้นมบุตรระบุ EPA+DHA ไม่น้อยกว่า 0.3 กรัมต่อวัน โดยมี DHA อย่างน้อย 0.2 กรัม ตัวเลขนี้เป็นการได้รับจากอาหารรวมและมีบริบทตามช่วงชีวิต ไม่ใช่ขนาดเพื่อเพิ่มคะแนนความจำ

DHA 900 มก. ใน MIDAS และ 2 กรัมในงานอัลไซเมอร์เป็นขนาดที่ใช้ตอบคำถามวิจัยเฉพาะ และผลของสองงานก็ไม่เหมือนกัน ไม่ควรใช้ตรรกะว่าขนาดมากกว่าจะต้องให้ผลมากกว่า หรือเลือกขนาดรักษาให้ตัวเองจากบทความ

อ้างอิง กรมอนามัย — ปริมาณสารอาหารอ้างอิงสำหรับคนไทย พ.ศ. 2563 บทไขมัน หน้า 93 Yurko-Mauro et al. 2010 — MIDAS: DHA and age-related cognitive decline Quinn et al. 2010 — DHA supplementation in Alzheimer disease

ข้อควรระวังและความหมายของข้อมูลความปลอดภัย

DHA ในผลิตภัณฑ์จริงอาจมาพร้อม EPA และส่วนผสมอื่น จึงต้องประเมินขนาดรวม ผู้ใช้ยาประจำ โดยเฉพาะยาที่เกี่ยวข้องกับการแข็งตัวของเลือด ควรตรวจการใช้ร่วมกัน อาการทางเดินอาหารเป็นหนึ่งในผลไม่พึงประสงค์ที่พบได้จากผลิตภัณฑ์โอเมก้า 3

สัญญาณหัวใจห้องบนเต้นผิดจังหวะในงานขนาดสูงของโอเมก้า 3 ไม่ได้พิสูจน์ว่ามาจาก DHA เพียงตัวเดียว แต่เป็นเหตุให้ระวังการเหมารวมว่าขนาดสูงปลอดภัยสำหรับทุกคน การไม่มี UL สำหรับ DHA ไม่ได้เท่ากับไม่มีขีดจำกัดด้านความปลอดภัย

อ้างอิง NIH ODS — Omega-3 Fatty Acids: physiology, intake and safety Nicholls et al. 2020 — STRENGTH randomized trial

อ่าน DHA บนฉลากให้ไม่สับสนกับน้ำมันรวม

หากต้องการเทียบปริมาณ DHA ให้ใช้บรรทัดที่เขียน DHA โดยตรง น้ำมันจากสาหร่ายหรือน้ำมันปลา 500 มก. ไม่จำเป็นต้องให้ DHA 500 มก. และปริมาณโอเมก้า 3 รวมอาจรวม EPA หรือกรดไขมันอื่นไว้ด้วย

ในสูตรผสม ควรแยกว่ามีผลวิจัยของสูตรทั้งหมดหรือของ DHA เดี่ยว ยิ่งมีส่วนผสมหลายตัวก็ยิ่งไม่สามารถระบุว่าผลดีที่พบเกิดจาก DHA เพียงตัวเดียว การเลือกอ่านบทความตามชื่อส่วนผสมเป็นการเพิ่มความเข้าใจ ไม่ได้ยืนยันประสิทธิผลของสูตรในหน้าสินค้า

อ้างอิง NIH ODS — Omega-3 Fatty Acids: physiology, intake and safety AREDS2 Research Group 2013 — omega-3 addition and advanced AMD

ประโยชน์ที่สื่อสารได้โดยไม่เกินหลักฐาน

DHA มีบทบาทต่อโครงสร้างสมองและจอตา และมีผลทดลองน่าสนใจในความจำบางด้านของผู้สูงอายุเฉพาะกลุ่ม แต่ยังต้องแยกออกจากการอ้างป้องกันสมองเสื่อม รักษาอัลไซเมอร์ หรือเพิ่มสายตาในคนทั่วไป

หากมีอาการความจำเปลี่ยนหรือการมองเห็นผิดปกติ การประเมินสาเหตุสำคัญกว่าการอนุมานว่าขาดสารตัวเดียว งานทดลองที่ดีช่วยกำหนดขอบเขตความคาดหวังได้ ทั้งเมื่อพบประโยชน์และเมื่อไม่พบผลเหนือยาหลอก

อ้างอิง Yurko-Mauro et al. 2010 — MIDAS: DHA and age-related cognitive decline Quinn et al. 2010 — DHA supplementation in Alzheimer disease AREDS2 Research Group 2013 — omega-3 addition and advanced AMD

แหล่งอ้างอิง

ปรับปรุงบทความเมื่อ 5 พ.ย. 2569 · วิธีจัดทำบทความและความหมายของวันที่

ใช้ประกอบความเข้าใจฉลากและหลักฐาน ไม่ใช่แผนการรักษาหรือคำแนะนำเฉพาะบุคคล ผู้ใช้ยา มีโรคประจำตัว ตั้งครรภ์ หรือให้นมบุตร ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเลือกใช้ผลิตภัณฑ์